Manifest

MANIFEST VOOR MENTALE PRIVACY

Nederland kan niet zonder een samenleving waarin gedachten vrij zijn, hersenactiviteit beschermd wordt en technologische innovatie niet ten koste gaat van menselijke waardigheid. In een tijd waarin neurotechnologie ons denken meetbaar maakt, is het beschermen van mentale privacy essentieel. Deze elf punten horen thuis in elk verkiezingsprogramma.

• Toets mentale inbreuken op grondrechten:
  Technologie die hersenactiviteit meet, beïnvloedt of opslaat mag alleen worden ingezet wanneer dit strikt noodzakelijk, proportioneel en wettelijk geregeld is. Elke toepassing moet vooraf getoetst worden.
• Privacy by neuro-design als uitgangspunt:
  Neurotechnologie moet standaard ontworpen worden met maximale privacybescherming. Dataminimalisatie, versleuteling en doelbinding zijn hierbij onmisbaar.
• Maak mensen eigenaar van hun mentale data:
  Mentale gegevens zoals hersensignalen en aandachtspatronen behoren toe aan het individu. Gebruik ervan mag alleen met expliciete, geïnformeerde toestemming plaatsvinden.
• Bescherm de vrijheid van gedachte:
  Het absolute recht op een vrije gedachtewereld moet wettelijk worden uitgebreid naar digitale hersengegevens. Geen enkele instantie mag toegang hebben tot ons denken.
• Verbied sturende neurotechnologie zonder bewustzijn:
  Technologie die ons denken of gedrag onbewust beïnvloedt moet verboden worden tenzij vrijwillig, transparant en ethisch verantwoord toegepast.
• Verbied surveillance op mentale signalen:
  Het automatisch monitoren van emoties of hersenactiviteit in bijvoorbeeld werk-, leer- of publieke omgevingen ondermijnt autonomie en moet wettelijk worden beperkt.
• Bouw een ethisch neurotechnologisch-beleid:
  Er moet een ethisch kader komen voor publieke toepassingen van neurotechnologie, met toezicht door een onafhankelijke commissie en evaluatie op grondrechten.
• Stel mentale privacy centraal in AI-regelgeving: AI die breindata verwerkt moet voldoen aan strenge normen rond transparantie, uitlegbaarheid en menselijke controle. Mentale autonomie staat voorop.
• Voorkom digitale ongelijkheid via neurotechnologie: Toegang tot werk, onderwijs of zorg mag nooit afhankelijk worden van het gebruik van neurotechnologie. Mentale integriteit mag geen sociale voorwaarde worden.
• Internationaal: neem het voortouw in mentale rechten!
  Nederland moet pleiten voor internationale erkenning van mentale privacy als mensenrecht, binnen EU en VN-kaders.
• Introduceer een meldplicht voor neurale datalekken:
  Als neurale gegevens uitlekken, moeten slachtoffers direct worden geïnformeerd. Een meldplicht en openbaar register zijn essentieel om risico’s te beheersen.

Waarom dit manifest?

Mentale vrijheid is het fundament van menselijke waardigheid. In een wereld waarin hersensignalen meetbaar, voorspelbaar en manipuleerbaar worden, dreigen we iets wezenlijks te verliezen: het recht op onzichtbaarheid van ons innerlijk. Technologie die gedachten ‘leesbaar’ maakt, verandert niet alleen wat we weten, maar ook hoe we de mens benaderen.

De Duitse filosoof Martin Heidegger waarschuwde dat moderne technologie de wereld reduceert tot iets bruikbaars: een verzameling middelen die in stelling worden gebracht. De mens zelf loopt het risico om daaraan ondergeschikt te worden, tot ‘bestand’. Mentale technologie kan zo het denken zelf tot object maken, een hulpbron die moet presteren, gemeten of gestuurd.

De Franse denker Bernard Stiegler benadrukte dat techniek niet alleen een gevaar is, maar ook een kans. Techniek is een pharmakon: tegelijk een gif en een medicijn. Het is aan ons (als samenleving) om deze technologie ethisch vorm te geven. Dat vraagt om nieuwe regels, publieke reflectie en bovenal: bescherming van het onmeetbare deel van de mens.

Dit manifest wil bijdragen aan een toekomst waarin technologie de mens versterkt, niet vervangt. Waarin hersens niet worden gelezen zonder toestemming. Waarin denken vrij blijft. En waarin we waken over het laatste vrije domein: het innerlijk van de mens.